Muang Rae Geyser, Pai

De put die iedereen verraste

Begin jaren negentig onderzocht de Electricity Generating Authority of Thailand het geothermische gebied rond Mueang Rae. Er sijpelde al vanzelf heet water in de Pai-rivier vlakbij, wat erop wees dat er onder de oppervlakte meer zat.

Na onderzoek werden in 1995 drie proefputten geboord. Geen ervan gaf de aanhoudende stroom die nodig was voor het elektriciteitsproject, en het werk werd stilgelegd.

Een van die putten is de put langs de weg.

Zo’n 18 jaar lang bleef het stil. Toen, rond vier uur ’s middags op 22 augustus 2013, hoorden boeren op de sojavelden in de buurt iets wat klonk als gekraak onder de grond, en spoot de put door zijn bekleding heen in een zuil heet water van zo’n 1,5 meter hoog.

Toen onderzoekers het in 2014 maten, kwam het water eruit met 96,9 °C, met bijna tien liter per seconde. De put is meer dan honderd meter diep. De verandering bracht wetenschappers terug naar een plek die ze eerder links hadden laten liggen.

Hoe kan een put die als droog was afgeschreven uit zichzelf gaan stromen? Koel water bovenin een boorgat is zwaar genoeg om het hete water eronder omlaag te houden. Haal dat gewicht weg en het gat gaat stromen. Toen onderzoekers het koude water eruit pompten, steeg het waterpeil in plaats van dat het daalde. Wat deze put in 2013 in gang zette, is niet bekend.

Toen stopte hij weer

In 2025 veranderde het gedrag van de put nog een keer.

Na de zware aardbeving in Myanmar op 28 maart stopte de stroom bij Mueang Rae. De put bleef ongeveer 75 dagen droog. Mensen uit de buurt dachten dat het voorgoed voorbij was, en regionale kranten vroegen zich af of hij een legende zou worden. Toen, rond zes uur in de ochtend van 12 juni, kwam hij terug, kokend, met stoomstoten en slib dat uit het gat omhoog werd geslingerd. Toen we voor het laatst keken, in september 2026, stroomde hij.

De timing trok de aandacht, maar vertelt ons niet precies wat er onder de grond gebeurde. De aardbeving en het wegvallen van de stroom zijn waargenomen; het mechanisme dat ze verbindt, is niet vastgesteld.

Die onderbreking is een deel van wat deze stop interessant maakt. Als er water uit de put omhoogkomt, lijkt hij een vast gegeven, maar zijn zichtbare stroom is binnen mensenheugenis sterk veranderd.

Het hete water onder de weg

De put is maar één opening naar een groter geothermisch systeem.

Grondwater beweegt door scheuren in het graniet onder Mueang Rae. Het wordt diep onder de grond verhit en stijgt op waar het gesteente het een weg geeft. De geboorde put is één route naar de oppervlakte, maar in de buurt komt ook vanzelf heet water naar boven.

Onderzoekers brachten hete sijpelbronnen in kaart over zo’n 600 meter van de zanderige bedding van de Pai-rivier, ten zuiden van de put. Bij één ervan werd ongeveer 94,5 °C gemeten. Veel daarvan zie je vanaf de weg makkelijk over het hoofd, maar het laat zien dat het hete water niet met het boren begon.

De rivierbedding is geen plek om het water met je voeten te testen. Heet water kan omhoogkomen door zand dat er van bovenaf heel gewoon uitziet. Hetzelfde geldt voor de grond naast de put: naast water dat zo heet is, kan wat op droge aarde lijkt modder zijn waar gloeiend heet water doorheen loopt. Je stapt er makkelijk op terwijl je naar je camera kijkt, dus let op waar je je voeten zet.

Waarom “Mueang Rae”?

In het Engels kan de naam verwarrend zijn, omdat twee verschillende Thaise woorden vaak op een vergelijkbare manier worden geschreven.

Mueang Paeng is เมืองแปง, de naam van het subdistrict. Mueang Rae is เหมืองแร่: mueang betekent hier mijn, en rae staat voor erts of mineralen. Ban Mueang Rae is in die zin een mijnwerkersdorp.

Voor de mijn had de plek een andere naam: Pong Nam Ron (โป่งน้ำร้อน), naar de hete sijpelbronnen. Pong betekent een likplaats voor dieren of een sijpelbron, hetzelfde woord als in Pong Duet. De plek werd genoemd naar de bronnen, hernoemd naar de mijn, en staat nu weer bekend om een bron.

Lang voordat er werd geboord, sijpelde er al rustig heet water op door de bedding van de beek, en Karen-dorpelingen gebruikten het op drie manieren: als schuilplek om te jagen, omdat dieren op het mineraalrijke water afkwamen; om werkolifanten en pakpaarden te wassen; en om geoogste bamboestroken in te weken, zodat het zetmeel eruit trok en boorkevers wegbleven.

Net ten noorden van de put ligt een voormalige fluorietmijn, en het erts daarvan kwam uit dezelfde breuk als het hete water. Die breuk heeft drie keer hete vloeistof door deze plek gevoerd: eerst de kwartsaders, daarna de fluorietaders die werden gedolven, en nu het hete water. De westwand van de mijn is de breuk zelf, met verticale groeven erin.

De mijn maakte ook de weg: het transportpad dat werd uitgehakt om het erts af te voeren, werd Highway 1265. Fluoriet, dat gebruikt wordt bij het maken van staal en van fluorwaterstofzuur, werd hier het meest gedolven van begin jaren tachtig tot eind jaren negentig, tot de voorraden dicht aan de oppervlakte opraakten en er goedkoper fluoriet uit China kwam. De mijn ligt sinds 2012 stil.

Je hebt geen les geologie nodig om van de stop te genieten. Maar als je van de mijn en de natuurlijke sijpelbronnen weet, snap je de omheinde buis langs de snelweg beter.

Is het de moeite waard om te stoppen?

Als je over Highway 1265 rijdt: ja. Stop op een veilige plek, bekijk de put van buiten de afzetting en neem er een paar minuten voor. Mensen koken eieren in het water dat wegloopt.

Verwacht geen spa, en ga er niet van uit dat het water precies zo stroomt als op de foto van iemand anders. Kom voor een ongewoon stukje landschap rond Pai: een put die voor een energieproject werd geboord, werd achtergelaten, en later tot leven kwam door heet grondwater dat door het gesteente eronder stroomt.

Wat je langs de weg ziet, kan veranderen, en dat hoort bij het verhaal.

Snelle antwoorden